Trong y khoa hồi sức cấp cứu (ICU), máy thở xâm lấn được coi là một trong những phát minh vĩ đại nhất giúp cứu sống hàng triệu bệnh nhân cận kề cửa tử. Khi hệ hô hấp tự nhiên của con người bị suy kiệt hoàn toàn do bệnh lý hoặc chấn thương, thiết bị này đóng vai trò như một lá phổi nhân tạo, duy trì sự sống và tạo thời gian cho các liệu pháp điều trị khác phát huy tác dụng. Tuy nhiên, thông khí xâm lấn là một kỹ thuật y khoa chuyên sâu, phức tạp và tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Bài viết tổng quan chuẩn y khoa dưới đây sẽ cung cấp toàn bộ kiến thức từ cấu tạo, nguyên lý hoạt động, các chế độ thở phổ biến, đến quy trình vận hành và chiến lược phòng ngừa biến chứng cập nhật mới nhất.

Máy thở xâm lấn là gì? Cấu tạo và nguyên lý hoạt động

Máy thở xâm lấn là phương pháp hỗ trợ hô hấp nhân tạo mà trong đó khí thở được đua vào phổi bệnh nhân thông qua một đường thở nhân tạo được thiết lập xâm lấn, đi xuyên qua da hoặc niêm mạc. Khác với máy thở không xâm lấn (NIV) chỉ sử dụng mặt nạ (mask) mũi hoặc chụp toàn mặt, máy thở xâm lấn bắt buộc phải kết nối với bệnh nhân qua hai con đường chính:

Ống nội khí quản sẽ được đặt qua đường miệng hoặc đường mũi vào thẳng khí quản và thường áp dụng cho các trường hợp cấp cứu ngắn hạn thường dưới 14 ngày.

Ống mở khí quản được đặt thông qua một phẫu thuật nhỏ mở đường thở trực tiếp tại vùng cổ. Thường áp dụng cho bệnh nhân cần thở máy dài hạn hoặc khó cai thở máy.

Cấu tạo cơ bản của một hệ thống máy thở xâm lấn:

Một hệ thống máy thở xâm lấn dùng trong phòng hồi sức tích cực bao gồm các khối bộ phận cốt lõi sau:

• Khối xử lý trung tâm và tạo khí: Hệ thống mạch điện tử, vi xử lý và van điều chỉnh áp lực giúp trộn chính xác tỷ lệ oxy và không khí nén theo cài đặt của bác sĩ.
• Hệ thống dây thở: Gồm nhánh hít vào và nhánh thở ra dẫn khí đi và về.
• Bộ phận làm ấm, làm ẩm: Do khí đi thẳng vào phổi không qua đường mũi (nơi lọc và làm ấm tự nhiên), bộ phận này giúp mô phỏng điều kiện sinh lý của đường hô hấp nhằm bảo vệ niêm mạc phế quản.
• Màn hình theo dõi và Hệ thống cảnh báo: Hiển thị các thông số thời gian thực (áp lực, thể tích, tần số) và phát tín hiệu cảnh báo (âm thanh/ánh sáng) ngay khi có sự cố tụt áp lực, tăng áp lực đường thở, hoặc mất nguồn khí.

Nguyên lý hoạt động thông khí áp lực dương:

Cơ chế hô hấp tự nhiên của con người dựa trên áp lực âm, khi cơ hoành hạ xuống và lồng ngực giãn nở, áp lực trong khoang màng phổi trở nên âm hơn áp lực khí quyển, giúp không khí tự động đi vào phổi. Ngược lại hoàn toàn với sinh lý tự nhiên, máy thở xâm lấn hoạt động dựa trên nguyên lý thông khí áp lực dương. Máy thở sẽ chủ động tạo ra một lực đẩy, ép một thể tích khí với áp lực cao hơn áp lực trong phế nang vào bên trong phổi bệnh nhân thì hít vào. Khi máy ngừng đẩy, áp lực lồng ngực và tính đàn hồi tự nhiên của phổi sẽ đẩy khí ra ngoài thì thở ra.

So sánh máy thở xâm lấn và máy thở không xâm lấn (NIV)

Xem thêm bài viết liên quan: Công dụng máy thở, phân loại, cách sử dụng an toàn chuẩn y khoa

Chỉ định sử dụng máy thở xâm lấn

Quyết định đặt ống nội khí quản và khởi động máy thở xâm lấn là một quyết định lâm sàng quan trọng, dựa trên sự đánh giá toàn diện về lâm sàng và cận lâm sàng.

Các chỉ định y khoa chính:

• Suy hô hấp giảm oxy máu nặng: Khi màng phế nang mao mạch bị tổn thương nặng, chỉ số PaO2 < 60mmHg dù đã được thở oxy lưu lượng cao hoặc thở máy không xâm lấn thất bại (Ví dụ: ARDS, viêm phổi nặng lan tỏa).
• Suy hô hấp tăng CO2 máu: Tình trạng ứ đọng khí cacbonic gây toan hô hấp cấp tính (PaCO2 > 50 mmHg và pH < 7.25) do kiệt cơ hô hấp (Ví dụ: Đợt cấp COPD nặng, hen phế quản ác tính).
• Bảo vệ đường thở: Bệnh nhân bị hôn mê, mất phản xạ ho khạc, điểm Glasgow không lớn hơn 8 (do chấn thương sọ não, đột quỵ, ngộ độc thuốc tê/mê) có nguy cơ cao bị tụt lưỡi hoặc hít sặc dịch dạ dày vào phổi.
• Sốc và giảm tưới máu mô sâu: Sốc nhiễm khuẩn, sốc tim nặng. Việc cho bệnh nhân thở máy giúp giảm tối đa công cơ học của hệ hô hấp, chuyển hướng lượng máu và oxy quý giá đến nuôi dưỡng các cơ quan sinh tồn như não và thận.
• Hỗ trợ trong và sau phẫu thuật lớn: Các cuộc đại phẫu cần dùng thuốc giãn cơ toàn thân (phẫu thuật lồng ngực, ổ bụng dài ngày, phẫu thuật tim mạch).

Tiêu chí cận lâm sàng khởi động thở máy dựa trên khí máu động mạch, bác sĩ thường dựa vào các chỉ số khí máu động mạch sau để đưa ra chỉ định:

• pH < 7.30 (Toan hóa máu nặng)
• PaCO2 > 50 - 55 mmHg
• PaO2 < 60 mmHg (Khi đang thở oxy tối đa qua mặt nạ)
• Tỷ lệ PaO2/FiO2 < 200 (Dấu hiệu của tổn thương phổi cấp hoặc ARDS)

Các chế độ thở phổ biến trên máy thở xâm lấn

Chế độ thở quyết định cách thức máy thở tương tác với chu kỳ hô hấp của bệnh nhân. Việc lựa chọn sai mode thở có thể gây ra hiện tượng chống máy (bệnh nhân và máy không đồng thì), dẫn đến tổn thương phổi nghiêm trọng hơn.

• Các chế độ kiểm soát hoàn toàn

Kiểm soát thể tích: Bác sĩ cài đặt sẵn một thể tích khí lưu thông nhất địn, máy sẽ đẩy đủ lượng khí đó vào phổi bất kể áp lực đường thở là bao nhiêu. Đảm bảo chắc chắn thể tích thông khí phút, kiểm soát tốt nồng độ CO2 trong máu. Tuy nhiên, nếu phổi bệnh nhân bị đông đặc hoặc xơ (độ giãn nở kém), máy vẫn cố ép đủ thể tích khí vào sẽ làm áp lực đỉnh đường thở tăng vọt, dễ gây tràn khí màng phổi chấn thương áp lực.

Kiểm soát áp lực, bác sĩ sẽ cài đặt một mức áp lực đỉnh hít vào ổn định, sau đó máy thở xâm lấn sẽ đẩy khí vào cho đến khi đạt mức áp lực đó thì dừng lại. Thể tích khí vào phổi sẽ thay đổi tùy thuộc vào độ giãn nở của phổi. Giới hạn được áp lực tối đa, bảo vệ phế nang không bị vỡ và phân phối khí trong phổi đồng đều hơn. Tuy nhiên sẽ không đảm bảo được thể tích khí phút ổn định nếu phổi của bệnh nhân đột ngột xấu đi hoặc bị tắc đờm.

• Các chế độ hỗ trợ và hỗn hợp (SIMV, PSV, CPAP)

Thông khí bắt buộc ngắt quãng đồng bộ, chế độ lai (hybrid). Máy cung cấp một số nhịp thở bắt buộc cố định theo cài đặt. Giữa các nhịp bắt buộc đó, nếu bệnh nhân tự thở, máy sẽ phát hiện và hỗ trợ thêm áp lực cho nhịp tự thở đó (thường kết hợp với PSV). Chế độ này thường dùng trong giai đoạn chuẩn bị cai thở máy.

Thông khí hỗ trợ áp lực, chế độ tự thở hoàn toàn. Máy không chủ động phát động nhịp thở mà chỉ đợi. Khi phát hiện bệnh nhân có nỗ lực hít vào, máy sẽ lập tức đẩy vào một mức áp lực bổ sung giúp bệnh nhân hít vào dễ dàng hơn, đỡ tốn sức hơn.

Bảng tóm tắt các thông số cài đặt cơ bản trên máy thở ICU

Quy trình lâm sàng khi sử dụng máy thở xâm lấn

Vận hành máy thở xâm lấn là một quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt gồm 4 giai đoạn liên tiếp:

• Giai đoạn 1: Thiết lập đường thở nhân tạo (Đặt ống nội khí quản)
• Giai đoạn 2: Khởi động máy và Chiến lược thông khí bảo vệ phổi
• Giai đoạn 3: Theo dõi và Chăm sóc toàn diện tại giường
• Giai đoạn 4: Cai thở máy và Rút ống

Biến chứng nguy hiểm và cách phòng ngừa

Mặc dù có vai trò sinh mạng, máy thở xâm lấn giống như một con dao hai lưỡi, việc đưa áp lực dương vào cơ thể và lưu giữ một ống ngoại lai trong đường thở sinh ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Cùng Oxy Y Tế Thịnh Đạt liệt kê các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra:

Viêm phổi liên quan đến máy thở, vi khuẩn từ vùng hầu họng tích tụ phía trên bóng chèn của ống nội khí quản, rò rỉ dần qua các kẽ hở nhỏ lọt vào đường hô hấp dưới. Nhiễm trùng phổi nặng, kéo dài thời gian nằm viện, tăng nguy cơ tử vong.

Tổn thương phổi do máy thở:

• Chấn thương áp lực: Áp lực phế nang quá lớn gây rách nát mô phổi dẫn đến tràn khí màng phổi, tràn khí trung thất.
• Chấn thương thể tích: Các phế nang bị căng giãn quá mức liên tục gây viêm cục bộ.
• Chấn thương do xẹp phổi: Chu kỳ đóng - mở liên tục của các phế nang thiếu surfactant gây ra lực xé rách nhu mô phổi.

Biến chứng hệ tuần hoàn: Áp lực dương trong lồng ngực làm tăng áp lực nội ngực, cản trở máu tĩnh mạch trở về tim giảm tiền gánh. Điều này có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng, đặc biệt ở những bệnh nhân đang bị thiếu dịch.

Máy thở xâm lấn là một kỹ thuật y khoa tối khẩn cấp và có tính chất quyết định sinh tử tại các đơn vị hồi sức tích cực. Việc hiểu đúng về nguyên lý, các chế độ vận hành cũng như kiểm soát tốt các tai biến đi kèm theo các hướng dẫn cập nhật mới nhất không chỉ là nhiệm vụ của các nhân viên y tế mà còn giúp thân nhân người bệnh có một góc nhìn thực tế, chuẩn xác về mặt y khoa trong quá trình đồng hành cùng người bệnh vượt qua giai đoạn hiểm nghèo. Oxy Y Tế Thịnh Đạt cung cấp dịch vụ cho thuê máy thở với công nghệ tiên tiến đáp ứng nhu cầu sử dụng và đảm bảo chuẩn các chỉ số trong quá trình theo dõi điều trị cho người bệnh. 

CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ KHÍ THỊNH ĐẠT

Hotline: 0931 804 868 - 0908 735 661

Website: oxyytethinhdat.com

Địa chỉ: 40/60 Trịnh Thị Dối, Ấp 51, Đông Thạnh, TP HCM